"Η Μεγαλοπία"

Μια φανταστική σύγχρονη πόλη

Συντάκτρια: Φαρδή Κυριακή

Ένα έργο τέχνης προσφέρει πολύτιμα ερεθίσματα, εξάπτει τη φαντασία των παιδιών, δημιουργεί κατάλληλες συνθήκες για να ενεργοποιηθούν, να συγκινηθούν, να δημιουργήσουν δικά τους έργα. 

Η "Μεγαλοπία" είναι μία σύγχρονη πόλη που δημιούργησαν τα παιδιά με τη φαντασία τους μετά από παρατήρηση του έργου 

"Η οδός" του Ρίτσαρντ Γουίτλοκ 

(Έκθεση με θέμα: "Τόποι Μνήμης-Πεδία Οραμάτων"

Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Λιμάνι Θεσσαλονίκης

21-12-2012 έως 10-3-2013) 

                  

Το έργο είναι βιντεοπροβολή με προτζέκτορα πάνω σε τοίχο. Αποτελείται από μία σύνθεση πολλών μεταξύ τους και διαφορετικών κινούμενων εικόνων που δείχνουν κυκλικές και επαναλαμβανόμενες δράσεις (γυναίκες σε διαφορετικά μπαλκόνια να κάνουν διάφορες εργασίες, τα αυτοκίνητα να προχωρούν προς το βάθος χωρίς ωστόσο να αλλάζει η προοπτική, τα απλωμένα ρούχα να ανεμίζουν στον αέρα κ.ά.).

Αυτό το σύγχρονο έργο τέχνης αποτυπώνει οικείες στα παιδιά εικόνες. Η βιντεοπροβολή ενεργοποιεί το ενδιαφέρον τους επειδή δίνει τη δυνατότητα να πειραματιστούν με το φως και τη σκιά, να παρέμβουν εικαστικά στο έργο επικολλώντας πάνω στον τοίχο της προβολής δικές τους ζωγραφιές. 

Επίσης, το έργο δίνει την αφορμή διερεύνησης των αναπαραστάσεων και των εμπειριών των παιδιών για τη ζωή στο αστικό τοπίο. 

Τα παιδιά, λοιπόν, του νηπιαγωγείου που επισκέφτηκαν το χώρο της έκθεσης στην αποθήκη του λιμανιού, παρατήρησαν το έργο του Γουίτλοκ "η οδός" και συμμετείχαν στις εξαιρετικά δημιουργικές και κατάλληλες για την ηλικία τους δραστηριότητες του μουσειοπαιδαγωγικού προγράμματος του κέντρου σύγχρονης τέχνης Θεσσαλονίκης. Οι κυρίες Βανιοτοπούλου Εύη και Παρασκευά Κατερίνα (μουσειοπαιδαγωγοί) οργάνωσαν ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα με στόχο την αλληλεπίδραση των παιδιών με το έργο. Έτσι, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία στην κυριολεξία να "μπουν" μέσα στο έργο παίζοντας με τις σκιές τους και με την εικόνα τους. 
Φωτογραφήθηκαν σε παράξενες πόζες, σα να πετάνε, απλώνοντας τα χέρια προς το ουρανό, τεντώνοντας τα χέρια μπροστά, σηκώνοντας στο ένα πόδι κ.α. Επίσης, ζωγράφισαν με μαρκαδόρους δικές τους εικόνες, ζωγράφισαν σύννεφα, τον ήλιο, ιπτάμενα αντικείμενα κ.α. Στη συνέχεια οι φωτογραφίες και οι ζωγραφιές των παιδιών επικολλήθηκαν στον τοίχο της προβολής στο σημείο του έργου που αναπαριστά τον ουρανό. Το αποτέλεσμα ήταν να φαίνονται τα παιδιά σα να πετούν ανάμεσα στις πολυκατοικίες του έργου και στα αντικείμενα που ζωγράφισαν τα ίδια. Με τον τρόπο αυτό είχαν τη μοναδική ευκαιρία να παρέμβουν εικαστικά σε ένα σύγχρονο έργο τέχνης.

Στη συνέχεια όταν επέστρεψαν στο νηπιαγωγείο συμμετείχαν σε δραστηριότητες που εφαρμόστηκαν με αφορμή αυτό το έργο. 

Δημιούργησαν το δικό τους κολάζ σε ομάδες των τεσσάρων ατόμων και έτσι αποτύπωσαν τις ιδέες τους για τη δική τους φανταστική πόλη. Έδωσαν ονόματα στην πόλη τους. Τα ονόματα αυτά ήταν: "Πολλοί άνθρωποι", "Οι Μεγάλοι Δρόμοι", "Η Μεγάλη Πόλη", "Πολυκατιοικία" και "Μεγαλοπία".

Από τις "πόλεις" αυτές διάλεξαν μία για να αφηγηθούν την ιστορία της. Έτσι, δημιουργήθηκε η φανταστική ιστορία της Μεγαλοπίας της σύγχρονης φανταστικής πολιτείας του νηπιαγωγείου:

«Η ιστορία της Μεγαλοπίας»

Μια φορά κι έναν καιρό, δηλαδή στα δικά μας χρόνια, υπήρχε η Μεγαλοπία. Η Μεγαλοπία είναι μία μεγάλη πόλη με πολλούς ανθρώπους. Τα σπίτια της Μεγαλοπίας είναι πάρα πολύ μεγάλα. Είναι σαν πολυκατοικίες. Μέσα στις πολυκατοικίες οι άνθρωποι πλένουν ρούχα, τρώνε, πλένουν τα δόντια τους, μαγειρεύουν, κοιμούνται και δουλεύουν. Στους δρόμους της Μεγαλοπίας προχωράνε τα αμάξια. Υπάρχουν και φανάρια. Τα παιδιά πάνε στο σχολείο. Στη Μεγαλοπία τα μαγαζιά είναι μεγάλα και πουλάνε γλειφιτζούρια. Όταν τα μαγαζιά είναι μακριά οι άνθρωποι πάνε με τα αμάξια. Τα παιδιά της Μεγαλοπίας παίζουν μέσα στο σπίτι αυτοκινητάκια, ζωγραφίζουν, παίζουν τους ήρωες με τα παιχνίδια τους, παίζουν τουβλάκια, διαβάζουν ιστορίες, στα βιβλία τους. Η Μεγαλοπία έχει μεγάλα πάρκα για να παίξουν τα παιδιά. Στα πάρκα τα παιδιά παίζουν τραμπάλες, μπάλα, κάνουν τσουλήθρα, κάνουν κούνια, κάνουν αγώνες με τα ποδήλατα, παίζουν κουτσό, παίζουν κυνηγητό. Τα παιδιά της Μεγαλοπίας έχουν τηλεόραση, ραδιόφωνο, DVD, video, φωτογραφική μηχανή έχουν play station, έχουν ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Για να ταξιδεύουν οι άνθρωποι της Μεγαλοπίας και να πηγαίνουν αλλού έχουν αεροπλάνα, ελικόπτερα, τρένα, μηχανές, πλοία. Τα παιδάκια της Μεγαλοπίας έχουν μεγάλη φαντασία και μεγάλα όνειρα και έχουν τόσο πολύ μεγάλα όνειρα που μπορούν να πετάξουν, να βγουν από τις πολυκατοικίες στον ουρανό και να ζήσουν αυτά καλά κι εμείς καλύτερα.

  

ΑΣ ΕΥΧΗΘΟΥΜΕ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΛΟΠΙΑ, ΔΗΛΑΔΗ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΟΥΤΟΠΙΑ.  

Εννοιολογικός χάρτης για το "μουσείο"

Αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών στο νηπιαγωγείο

Συντάκτρια: Φαρδή Κυριακή

Με τον όρο "εννοιολογικό χάρτη" εννοούμε την προσπάθεια διερεύνησης μίας έννοιας από τα ίδια τα παιδιά. Σχηματικά ένας εννοιολογικός χάρτης μοιάζει με "άστρο" ή με "ήλιο". Στο κέντρο του γράφουμε συνήθως μία λέξη που αντιστοιχεί στην έννοια και στις άκρες κάθε ακτίνας τοποθετούμε εικόνες, λέξεις ή φράσεις που ορίζουν, νοηματοδοτούν την έννοια ή εκφράζουν αναπαραστάσεις των παιδιών σχετικές μ' αυτήν.

Ο εννοιολογικός χάρτης αποτελεί ένα σημαντικό μεθοδολογικό εργαλείο στη διδακτική πράξη και έχει ευρεία χρήση: σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, σε όλα τα επιστημονικά αντικείμενα που συσχετίζονται με την εκπαιδευτική διαδικασία, σε πολλές μεθοδολογικές προσεγγίσεις (σχέδια εργασίας, θεματικές προσεγγίσεις, διαθεματικές δραστηριότητες κ.ά.)

Σ' αυτήν την ανάρτηση θα αναφερθούμε σε μία εκπαιδευτική δραστηριότητα με κύριο προσανατολισμό τη δημιουργία ενός εννοιολογικού χάρτη με τις αναπαραστάσεις των παιδιών για την έννοια του μουσείου. Θα αξιοποιήσουμε τη χρήση ειδικών εκπαιδευτικών λογισμικών για το νηπιαγωγείο (παιδί και πληροφορική). Η δραστηριότητα αυτή θα μπορούσε αποτελέσει την αρχή ενός σχεδίου εργασίας για τα μουσεία, ή μία δραστηριότητα από όσες προηγούνται μιας εκπαιδευτικής επίσκεψης σε κάποιο μουσείο.

Ανάλυση της δραστηριότητας.

Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές: Γλώσσα, Μελέτη Περιβάλλοντος, Μουσειακή εκπαίδευση, Χρονικές έννοιες, Ιστορικός Χρόνος, Παιδί και Πληροφορική.  

Πρότερες γνώσεις και αναπαραστάσεις των παιδιών: 1) Να γνωρίζουν τι είναι ένα μουσείο (τον χώρο, εσωτερικό και εξωτερικό, ποια αντικείμενα υπάρχουν σε ένα μουσείο και για ποιο λόγο). Αυτές τις αναπαραστάσεις μπορούν να τις έχουν τα παιδιά από προηγούμενες επισκέψεις σε κάποιο μουσείο ή από τη μελέτη εποπτικού υλικού στο χώρο του νηπιαγωγείου (μελέτη εικόνων, φωτογραφιών, προγραμμάτων μουσείων κ.ά.). 2) Ως προς τις ΤΠΕ: να μπορούν να χειρίζονται το ποντίκι, να μπορούν να επιλέγουν ένα αντικείμενο του λογισμικού, να μπορούν να "σέρνουν" και να "αφήνουν" το αντικείμενο με το ποντίκι. Να χρησιμοποιούν το πληκτρολόγιο για να γράψουν λέξεις που μπορούν να αναγνωρίζουν από το περιβάλλον τους (φωτογραφίες, προγράμματα μουσείων, βιβλία).

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Επιλέγεται το λογισμικό kidspiration επειδή είναι κατάλληλο για τη δημιουργία εννοιολογικού χάρτη στο χώρο της προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης.

Διδακτικοί στόχοι: Α) Ως προς το γνωστικό αντικείμενο: τα παιδιά να γνωρίζουν τη σημασία και το νόημα ενός μουσείου και να μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με τη θεματική του μουσείου, με τα αντικείμενα που μπορεί να περιέχει, με το είδος του (σύγχρονο, αρχαιολογικό κ.ά.). Β) Ως προς τις ΤΠΕ: 1) Να επιλέγουν από μία βιβλιοθήκη ενός λογισμικού το κατάλληλο στοιχείο. 2) Να σέρνουν το στοιχείο με το ποντίκι και να το αφήνουν στο κατάλληλο σημείο του φύλλου χαρτιού του λογισμικού. 3) Να μεγαλώνουν το στοιχείο. 4) Να χρησιμοποιούν το σύστημα γραφής του λογισμικού για να γράψουν το όνομα του στοιχείου. 4) Να εκτυπώνουν την εργασία τους. Γ) Ως προς τη μαθησιακή διαδικασία: Να εργάζονται σε ομάδες (ομαδοσυνεργατική στρατηγική) στις οποίες χωρίζονται ανάλογα με την υποδομή του νηπιαγωγείου, δηλαδή πόσους υπολογιστές διαθέτει. Να μοιράζουν ρόλους και αρμοδιότητες μέσα στην ομάδα (συντονιστή, βοηθού κ.ά.). Να εξοικειώνονται στη λήψη αποφάσεων μέσα στην ομάδα.

Εκτιμώμενη διάρκεια: Μία εικοσάλεπτη δραστηριότητα.

Οργάνωση και φάσεις διεξαγωγής: Φαση 1η: Στα παιδιά εξηγείται το περιβάλλον του λογισμικού kidspiration. Διερευνούν τις βιβλιοθήκες του λογισμικού και επιλέγουν ποια από αυτές είναι κατάλληλη για να σχηματιστεί ο δικός τους εννοιολογικός χάρτης. Φάση 2η: Συνεργάζονται στις ομάδες για να σύρουν και να αφήσουν τα αντικείμενα που έχουν επιλέξει και έτσι να εκφράσουν τις αναπαραστάσεις τους σχετικά με την έννοια του μουσείου, το είδος και τα αντικείμενα που περιέχει.

Παράδειγμα   

Εννοιολογικός χάρτης για την έννοια "μουσείο"

 

       

"Ο χειμώνας"

(Προσέγγιση της εποχής μέσα από έργα τέχνης)

Συντάκτρια: Φαρδή Κυριακή.

Ο πίνακας "Η Κίσσα" του Claude Monet.

Η "Κίσσα" είναι ένας αρκετά γνωστός πίνακας του Γάλλου ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Claude Monet (1840-1926). Αναπαριστά ένα λευκό χειμωνιάτικο τοπίο. Στο δεξί μέρος του πίνακα υπάρχει ο φράχτης της αυλής του σπιτιού πάνω στον οποίο στέκεται ένα μοναχικό πουλί. Το λευκό χρώμα του έργου κυριαρχεί, ενώ με βάση αυτό το χρώμα δημιουργούνται διάφορες αποχρώσεις του γκρι, του γαλάζιου και του κίτρινου. 

Ο πίνακας μπορεί να αξιοποιηθεί παιδαγωγικά για το σχεδιασμό ενός σχέδιου διδασκαλίας μίας ή περισσοτέρων διδακτικών ενοτήτων στο πλαίσιο της προσχολικής αγωγής. Οι γενικοί σκοποί και στόχοι του σχεδίου αυτού θα μπορούσαν να ήταν: 1) η προσέγγιση της εποχής του χειμώνα, 2) η διερεύνηση του λευκού χρώματος, 3) γνωριμία με έργα μεγάλων ζωγράφων του 20ου αι, 4) γνωριμία με τα εκφραστικά μέσα των ιμπρεσιονιστών, 5) γνωριμία με τα πουλιά του χειμώνα.

Η διδακτική προσέγγιση του πίνακα στο πλαίσιο της προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης μπορεί να γίνει με τις μεθόδους της διερευνητικής παρατήρησης και των ερωτήσεων απαντήσεων. Δηλαδή:  

Στάδιο 1ο:

Τα παιδιά παρατηρούν την εικόνα και λένε τι βλέπουν. 

 Στάδιο 2ο:

Στη συνέχεια διατυπώνουν απορίες σχετικά με την εικόνα (μιλάνε για ό,τι δεν καταλαβαίνουν και δίνονται σχετικές απαντήσεις στις απορίες τους). 

 Στάδιο 3ο:

Ακολουθεί σχετική συζήτηση. Χαρακτηριστικές ερωτήσεις:

1) Με ποια χρώματα ζωγράφισε ο ζωγράφος τον πίνακα;

2) Γιατί χρησιμοποίησε αυτά τα χρώματα;

3) Ποιο είναι το κυρίαρχο χρώμα και γιατί;

4) Ποια εποχή δείχνει ο πίνακας;

5) Με ποιον τρόπο ο ζωγράφος απεικονίζει την εποχή;

6) Περιγράψτε τα δέντρα του πίνακα.

7) Υπάρχει κάτι ζωντανό στον πίνακα; Κάποιος άνθρωπος, κάποιο ζώο;

8) Που βρίσκεται το πουλάκι του πίνακα;

9) Τι πουλάκι είναι;

10) Πώς να νοιώθει άραγε εκεί που κάθεται;

11) Τι να θέλει να κάνει μετά;

12) Εσείς εάν ήσασταν στη θέση του πώς θα νοιώθατε και τι θα θέλατε να κάνετε μετά; 

Στάδιο 4ο:

Αξιολόγηση του σχεδίου διδασκαλίας από τα ίδια τα παιδιά είτε με τη μορφή δημιουργίας εννοιολογικού χάρτη με τις γνώσεις και τις ιδέες τους σχετικά με τον πίνακα, είτε με τη συμπλήρωση ανοιχτού φύλλου εργασίας (μου αρέσει-δε μου αρέσει ο πίνακας με χαμογελαστές ή λυπημένες φατσούλες, ζωγραφίζω κάτι που μου αρέσει από τον πίνακα). 

Πηγές:

 Βιβλιογραφία

Αντωνοπούλου-Κουλούρη, Ο. (1985). Αισθητική Αγωγή του Παιδιού. Αθήνα: Δίπτυχο.

Γιαφφέ, Χ. & Ρότερς, Ε. (1984). Η ζωγραφική στον 20ο αιώνα. Αθήνα: Νεφέλη.

Καπουλίτσα-Τρούλλου, Θ. (2006). Εικαστικές Προσεγγίσεις στην Προσχολική Ηλικία. Θεσσαλονίκη: Γράφημα.

Χέρμπερτ, Ρ. (1978). Ιστορία της Μοντέρνας Ζωγραφικής. Αθήνα: Υποδομή.

Ηλεκτρονικές πηγές

Όψεις και πραγματικότητες: Claude Monet   

Μια προσέγγιση του έργου του Claude Monet "Η Κίσσα" 

Μουσείο Monet στο Παρίσι

Χιονάνθρωπος

συντάκτρια Κυριακή Φαρδή

Το βιβλίο "Ο Χιονάνθρωπος και το κορίτσι" (συγγραφέας Ευγένιος Τριβιζάς) εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1983 (εκδ. Κέδρος). Αναφέρεται στην ιστορία ενός κοριτσιού που φτιάχνει έναν χιονάθρωπο και του ζητάει να ζήσει για πάντα, να μη λιώσει ποτέ. Ο χιονάνθρωπος Τουρτούρι για να τηρήσει την υπόσχεση που έδωσε στη φίλη του μαθαίνει ότι πρέπει να πάει στον Βόρειο Πόλο. Ξεκινάει, λοιπόν, ένα μεγάλο ταξίδι με πολλές περιπέτειες.

Εινογράφηση Αλέξης Κυριτσόπουλος

Το 1995 ο Νότης Μαυρουδής μελοποίησε τους στίχους που έγραψε ο Ευγένιος Τριβιζάς και η Νανά Νικολάου αποδίδοντας την ιστορία σε ποιήματα που έγιναν τραγούδια (σχετικός ηλεκτρονικός σύνδεσμος εδώ).

Το 2010 η ιστορία αυτή έγινε θεατρική παράσταση σε σκηνοθεσία Γιάννη Παρασκευόπουλου. 

Οι προηγούμενες πληροφορίες προσφέρουν πολύτιμο υλικό για διδακτική αξιοποίηση στο νηπιαγωγείο. Μία σειρά δραστηριοτήτων μπορούν να σχεδιαστούν με κεντρικό άξονα την αφήγηση της ιστορίας σε συνέχειες (για παράδειγμα σε μία πρώτη δραστηριότητα αφηγούμαστε στα παιδιά περιληπτικά την ιστορία, αναφέρουμε τους βασικούς ήρωες οπτικοποιώντας την αφήγησή μας με τη βοήθεια της εικονογράφησης του βιβλίου και εξηγούμε ότι μπορούμε να διαβάσουμε τις επιμέρους ιστορίες, δηλαδή τα κεφάλαια του βιβλίου με τη σειρά το ένα μετά το άλλο σε διαφορετικές ώρες και μέρες, αρκεί να το θέλουν τα παιδιά). Κάποιες ιστορίες μπορούν να δραματοποιηθούν και να εμπλουτιστούν με τα τραγούδια του Νότη Μαυρουδή τα οποία μπορούν, βέβαια, να ακούσουν τα παιδιά σε επιμέρους ανεξάρτητες δραστηριότητες. 

Οι χειροτεχνίες και η ζωγραφική χιονάθρωπου προσφέρουν, επίσης, την ευκαιρία για διαθεματική ανάπτυξη. Εάν για παράδειγμα κατασκευάσουμε έναν χιονάθρωπο με τρεις κύκλους (δύο μεγάλους και έναν μικρό) μπορούμε να συνδέσουμε το θέμα μας με τις μαθηματικές έννοιες πάνω κάτω, μικρό μεγάλο, με την αρίθμηση και να κάνουμε απλούς υπολογισμούς (πόσοι είναι οι μεγάλοι κύκλοι; πόσοι οι μικροί; που βρίσκεται ο μικρός κύκλος;  πόσοι είναι όλοι μαζί; κ.ά.). Δραστηριότητες γλωσσικής ανάπτυξης συσχετίζονται με τη γραφή της λέξης "χιονάνθρωπος" πάνω στις χειροτεχνίες των παιδιών, τη δημιουργία μικρών αφηγήσεων με αφορμή την ιστορία από τα ίδια τα παιδιά κ.ά.

Παράδειγμα χειροτεχνίας-ζωγραφικής χιονάθρωπων με τρεις κύκλους

 

     "Ταξιδάκι θα σε πάω

σ' ό,τι ωραίο αγαπάω

ταξιδάκι στα όνειρά μου

την ελπίδα τη χαρά μου.....

Τουρτούρι από χιόνι

του χειμώνα χελιδόνι

Τουρτούρι.............

η αγάπη να το ξέρεις 

φέρνει γούρι"

(Ευγένιος Τριβιζάς)  

   

"Χειμώνας"

Το εκπαιδευτικό video που υπάρχει στον επόμενο σύνδεσμο δημιουργήθηκε από τη νηπιαγωγό Κυριακή Φαρδή και αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες με γενικό στόχο τη γνωριμία των μικρών παιδιών (νηπιαγωγείου, πρώτης τάξης δημοτικού σχολείου) με την εποχή του χειμώνα.

Επιμέρους στόχοι: α) γνωριμία με τους μήνες του χειμώνα, β) με καιρικά φαινόμενα που παρατηρούνται αυτή την εποχή, γ) φωνολογική ενημερότητα των παιδιών καθώς μπορούν να αναγνωρίσουν τις λέξεις που υπάρχουν ως λεζάντες στις εικόνες του video και γ) αισθητική καλλιέργεια (γνωριμία με μεγάλους συνθέτες: Vivaldi).

Για να δείτε το video πατήστε εδώ